ماجرای عاشق شدن جوان فقیر کارگر و گوهرشاد خاتون و درخواست مهریه چهل شبانه روز نماز
چهل روز نماز
ماجرای عاشق شدن جوان فقیر کارگر و گوهرشاد خاتون و درخواست مهریه چهل شبانه روز نماز را در این مطلب راسخون مطالعه بفرمائید.
مقدمه:
مسجد جامع گوهرشاد (تأسیس:۸۱۸-۸۲۱ق)(۷۹۷ش) از شاهکارهای معماری ایرانی در عهد تیموری و از مساجد معروف ایران است.این مسجد در دوره بایسنقر میرزا (پسر گوهرشاد) در ضلع جنوبی حرم مطهر امام رضا (ع) ساخته شد ه است .
در این مطلب داستان واقعی جوان فقیر کارگر و گوهرشاد خاتون و شرح مختصری از زندگی این بانوی ایرانی و کارهای خیری که به جا گذاشته است را اشاره می کنیم.
گوهر شادخانم کیست:
گوهرشاد بیگم (۷۸۰ - ۹ رمضان ۸۶۱ ه.ق) معروف به گوهرشادآغا و مهدعلیا، از زنان اشرافی ترک تبار و سیاستمداران دوره تیموریان است. او زنی بسیار قدرتمند، نیکوکار، ثروتمند، ادب دوست، هنرپرور و خردمند بود.
و از زنان فعال و پیشرو در دوره تیموری بود که در امور زمام داری مملکت، مورد مشورت درباریان و از جمله شاهرخ قرار میگرفت.
همسر و فرزندان گوهر شادخانم
او همسر شاهرخ فرزند تیمور گورکانی است ویکی از پسرانش بایسنقر میرزا نام دارد که در آن دوران استاندار بوده است. و با کمک پسرش مسجد را ساخته است.
پسران و الغ بیگ در سمرقند، سلطان ابراهیم میرزا در شیراز و بایسنقر میرزا در هرات نه تنها حاکمانی گشادهدست در حمایت از هنرها و علوم بودند بلکه خود هنرمندانی قابل و دانشمندانی کمنظیر بهشمار میروند.
والدین گوهر شادخانم
گوهرشاد آغا دختر «امیر غیاث الدین ترخان» بود که از بزرگان خاندان تیموری به شمار میآمد و در جنگهای بزرگی شرکت داشت و لقب «تَرخان» به او داده شده بود.
مادر او «بانو خانزاده بیگم» بود که در ماه رجب سال ۸۱۴ ه.ق در مشهد درگذشت و در جوار حرم امام رضا مدفون است.[۱]
برادر گوهر شاد خانم
گوهرشاد همراه با برادرش امیر قره یوسف (۷۹۰ - ۸۰۲ ه.ق) که در دربار تیموریان در هرات وزیر بود نقش مهمی در تاریخ اوایل دوره تیموری ایفا کردند.تحت حمایت او، زبان فارسی و فرهنگ ایرانی به عنصر اصلی در دربار تیموریان ارتقاء یافت.
هزینه مسجد گوهرشاد
گوهرشاد، 32 ساله بود که هوای زیارت مشهد به دلش افتاد و نذر کرده بود گردنبند الماس نشانش را خرج مسجدی کند که در سایه امام رضا (علیهالسلام) نفس بکشد .
و این گردنبند را به بازرگانی ایرانی فروخت و هزینه ساخت را از دارایی خود فراهم ساخت و چند هفته بعد کلنگ مسجد درست در ضلع جنوبی حرم علی بن موسی الرضا (علیهالسلام) به زمین خورد.
این مسجد در سال 821 هـ.ق در زمینی به مساحت 8798 مترمربع ساخته شد و دارای یک گنبد فیروزهای بزرگ، یک صحن، چهار ایوان و هفت شبستان بزرگ می باشد
نام گوهر شادخانم در مسجد گوهر شاد
نام گوهرشاد خانم در دو محل از بنای مسجد نوشتهشده است که یکی از آنها در بالای درِ ورودی «ایوان دارالسیاده» قرار دارد و دیگری در کتیبه «ایوان مقصوره» با خط زیبای شاهزاده بایسنقر میرزا با کاشی معرق که به عنوان بانی مسجد به یادگار مانده است.
همچنین او آثار ارزندهای در حرم امام رضا و اطراف آن پدیدآورد، از جمله دو رواق «دارالحفاظ» و «دارالسیاده» را بنا کرد. معمار این دو رواق و دو مسجد در هرات و مشهد، قوامالدین شیرازی بود.
مسجد و مدرسه گوهرشاد در هرات
از آثار و بناهای خیریهای که توسط گوهرشاد خاتون بنا شد، مسجد جامع، مدرسه و خانقاه شهر هرات افغانستان و مسجد جامع مشهد در ایران بیش از همه اهمیت دارند که در هر دو شهر به نام «مسجد گوهرشاد» موسوم و مشهور میباشند.
مدرسه و خانقاهی که گوهرشاد دستور احداث آن را صادر کرد محلی بود برای تحصیل علمای برجسته ای چون مسعود شروانی، متوفی به سال 905 هـ.ق که از بزرگترین علمای خراسان و همچنین خواجه عبدالرحمن اوحد بود.
در کنار آن کتابخانه و بیمارستان توسط گروهی از معماران برجسته به ریاست استاد قوام الدین شیرازی احداث شده است و خطاطان معروفی همچون جعفر جلال هروی خطوط کتیبه های آن را تذهیب و تزئین نموده اند.
قبر گوهر شاد خانم
گوهرشاد پس از سن ۸۰ سالگی در نهم رمضان سال ۸۶۱ ه.ق/۱۹ ژوئیه ۱۴۵۷ م در جریان قیام میرزا ابوالقاسم بابر در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دسیسهٔ جمعی از امرا و مشاوران سلطان ابوسعید به دستور آن پادشاه در شهر هرات کشته شد .
و در کنار قبر فرزندش شاهزاده بایسنقرمیرزا و همسرش سلطان شاهرخ تیموری در مجموعه مدرسه و مسجد گوهرشاد هرات به خاک سپرده شد که آرامگاه او هنوز باقی است. مدرسه و خانقاه هرات نیز از آثار اوست.[1]
از شاهکارهای هنر معماری و کاشی کاری قرن نهم هجری بهشمار میروند.آغاز احداث بنای این مدرسه کم نظیر در سال 820 هـ.ق بوده است .
قدمت تاریخی، سبک معماری و زیباییهای هنری، مسجد گوهرشاد را یکی از جاذبههای مذهبی تاریخی و فرهنگی مورد توجه و بازدید باستان شناسان، جهانگردان و دیگر علاقهمندان کرده است.
مسجد جامع گوهرشاد (تأسیس:۸۱۸-۸۲۱ق)(۷۹۷ش) از شاهکارهای معماری ایرانی در عهد تیموری و از مساجد معروف ایران است.این مسجد در دوره بایسنقر میرزا (پسر گوهرشاد) در ضلع جنوبی حرم مطهر امام رضا (ع) ساخته شد ه است .
در این مطلب داستان واقعی جوان فقیر کارگر و گوهرشاد خاتون و شرح مختصری از زندگی این بانوی ایرانی و کارهای خیری که به جا گذاشته است را اشاره می کنیم.
گوهر شادخانم کیست:
گوهرشاد بیگم (۷۸۰ - ۹ رمضان ۸۶۱ ه.ق) معروف به گوهرشادآغا و مهدعلیا، از زنان اشرافی ترک تبار و سیاستمداران دوره تیموریان است. او زنی بسیار قدرتمند، نیکوکار، ثروتمند، ادب دوست، هنرپرور و خردمند بود.
و از زنان فعال و پیشرو در دوره تیموری بود که در امور زمام داری مملکت، مورد مشورت درباریان و از جمله شاهرخ قرار میگرفت.
همسر و فرزندان گوهر شادخانم
او همسر شاهرخ فرزند تیمور گورکانی است ویکی از پسرانش بایسنقر میرزا نام دارد که در آن دوران استاندار بوده است. و با کمک پسرش مسجد را ساخته است.
پسران و الغ بیگ در سمرقند، سلطان ابراهیم میرزا در شیراز و بایسنقر میرزا در هرات نه تنها حاکمانی گشادهدست در حمایت از هنرها و علوم بودند بلکه خود هنرمندانی قابل و دانشمندانی کمنظیر بهشمار میروند.
والدین گوهر شادخانم
گوهرشاد آغا دختر «امیر غیاث الدین ترخان» بود که از بزرگان خاندان تیموری به شمار میآمد و در جنگهای بزرگی شرکت داشت و لقب «تَرخان» به او داده شده بود.
مادر او «بانو خانزاده بیگم» بود که در ماه رجب سال ۸۱۴ ه.ق در مشهد درگذشت و در جوار حرم امام رضا مدفون است.[۱]
برادر گوهر شاد خانم
گوهرشاد همراه با برادرش امیر قره یوسف (۷۹۰ - ۸۰۲ ه.ق) که در دربار تیموریان در هرات وزیر بود نقش مهمی در تاریخ اوایل دوره تیموری ایفا کردند.تحت حمایت او، زبان فارسی و فرهنگ ایرانی به عنصر اصلی در دربار تیموریان ارتقاء یافت.
هزینه مسجد گوهرشاد
گوهرشاد، 32 ساله بود که هوای زیارت مشهد به دلش افتاد و نذر کرده بود گردنبند الماس نشانش را خرج مسجدی کند که در سایه امام رضا (علیهالسلام) نفس بکشد .
و این گردنبند را به بازرگانی ایرانی فروخت و هزینه ساخت را از دارایی خود فراهم ساخت و چند هفته بعد کلنگ مسجد درست در ضلع جنوبی حرم علی بن موسی الرضا (علیهالسلام) به زمین خورد.
این مسجد در سال 821 هـ.ق در زمینی به مساحت 8798 مترمربع ساخته شد و دارای یک گنبد فیروزهای بزرگ، یک صحن، چهار ایوان و هفت شبستان بزرگ می باشد
نام گوهر شادخانم در مسجد گوهر شاد
نام گوهرشاد خانم در دو محل از بنای مسجد نوشتهشده است که یکی از آنها در بالای درِ ورودی «ایوان دارالسیاده» قرار دارد و دیگری در کتیبه «ایوان مقصوره» با خط زیبای شاهزاده بایسنقر میرزا با کاشی معرق که به عنوان بانی مسجد به یادگار مانده است.
همچنین او آثار ارزندهای در حرم امام رضا و اطراف آن پدیدآورد، از جمله دو رواق «دارالحفاظ» و «دارالسیاده» را بنا کرد. معمار این دو رواق و دو مسجد در هرات و مشهد، قوامالدین شیرازی بود.
مسجد و مدرسه گوهرشاد در هرات
از آثار و بناهای خیریهای که توسط گوهرشاد خاتون بنا شد، مسجد جامع، مدرسه و خانقاه شهر هرات افغانستان و مسجد جامع مشهد در ایران بیش از همه اهمیت دارند که در هر دو شهر به نام «مسجد گوهرشاد» موسوم و مشهور میباشند.
مدرسه و خانقاهی که گوهرشاد دستور احداث آن را صادر کرد محلی بود برای تحصیل علمای برجسته ای چون مسعود شروانی، متوفی به سال 905 هـ.ق که از بزرگترین علمای خراسان و همچنین خواجه عبدالرحمن اوحد بود.
در کنار آن کتابخانه و بیمارستان توسط گروهی از معماران برجسته به ریاست استاد قوام الدین شیرازی احداث شده است و خطاطان معروفی همچون جعفر جلال هروی خطوط کتیبه های آن را تذهیب و تزئین نموده اند.
قبر گوهر شاد خانم
گوهرشاد پس از سن ۸۰ سالگی در نهم رمضان سال ۸۶۱ ه.ق/۱۹ ژوئیه ۱۴۵۷ م در جریان قیام میرزا ابوالقاسم بابر در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دسیسهٔ جمعی از امرا و مشاوران سلطان ابوسعید به دستور آن پادشاه در شهر هرات کشته شد .
و در کنار قبر فرزندش شاهزاده بایسنقرمیرزا و همسرش سلطان شاهرخ تیموری در مجموعه مدرسه و مسجد گوهرشاد هرات به خاک سپرده شد که آرامگاه او هنوز باقی است. مدرسه و خانقاه هرات نیز از آثار اوست.[1]
از شاهکارهای هنر معماری و کاشی کاری قرن نهم هجری بهشمار میروند.آغاز احداث بنای این مدرسه کم نظیر در سال 820 هـ.ق بوده است .
قدمت تاریخی، سبک معماری و زیباییهای هنری، مسجد گوهرشاد را یکی از جاذبههای مذهبی تاریخی و فرهنگی مورد توجه و بازدید باستان شناسان، جهانگردان و دیگر علاقهمندان کرده است.
قیام مردم علیه سیاستهای فرهنگی رضاخان در این مسجد و وقایع بعد از آن را نیز میتوان از دلایل شهرت این مسجد دانست.
ماجرای عاشق شدن جوان فقیر کارگر و گوهرشاد خاتون
گوهرشاد همسر شاهرخ میرزا که به منطقهای وسیعی از ایران حکومت میکرد به فکر ساختن مسجدی در کنار بارگاه ملکوتی امام رضا (علیه السلام) افتاد.
لذا تمام خانهها و زمینهای اطراف حرم را خریداری کرد. ساختمان مسجد شروع شد و گوهرشاد هر چند روز یک بار جهت سرکشی به ساختمان،, به محوطه کار میآمد و دستورات لازم را به معماران و استادکاران میداد.
گوهر شاد یکی از زنان باحجاب بوده همیشه نقاب به صورت داشته و خیلی هم مذهبی بود. او میخواست در کنار حرم امام رضا (ع) مسجدى بنا کند. به همه کارگران و معماران اعلام کرد دستمزد شما را دو برابر مى دهم ولى شرطش این است که فقط با وضو کار کنید.
و در حال کار با یکدیگر مجادله و بد زبانى نکنید و با احترام رفتار کنید. او به کسانى که به وسیله حیوانات مصالح و بار به محل مسجد میآورند علاوه بر دستور قبلى گفت سر راه حیوانات آب و علوفه قرار دهید.
و این زبان بستهها را نزنید و بگذارید هرجا که تشنه و گرسنه بودند آب و علف بخورند.بر آنها بار سنگین نزنید و آنها را اذیت نکنید. اما من مزد شما را دو برابر مى دهم.گوهرشاد هر روز به سرکشی کارگران به مسجد میرفت؛
روزى طبق معمول براى سرکشى کارها به محل مسجد رفت بود.در اثر باد مقنعه و حجاب او کمى کنار رفت و یک کارگر جوانى چهره او را دید.
جوان بیچاره دل از کف داد و عشق گوهرشاد صبر و طاقت از او ربود تا آنجا که بیمار شد و بیمارى او را به مرگ نزدیک کرد.چند روزی بود که به سر کار نمیرفت و گوهر شاد حال او را جویا شد.
به او خبر دادند جوان بیمار شده لذا به عیادت او رفت.چند روز گذشت و روز به روز حال جوان بدتر میشد.مادرش که احتمال از دست رفتن فرزند را جدى دید تصمیم گرفت جریان را به گوش ملکه گوهرشاد برساند.
وگفت اگر جان خودم را هم از دست بدهم مهم نیست.او موضوع را به گوهرشاد گفت و منتظر عکس العمل گوهرشاد بود.
ملکه بعد از شنیدن این حرف با خوشرویى گفت:این که مهم نیست چرا زودتر به من نگفتید تا از ناراحتى یک بنده خدا جلوگیرى کنیم؟و به مادرش گفت برو به پسرت بگو من براى ازدواج با تو آماده هستمولى قبل از آن باید دو کار صورت بگیرد.
یکى اینکه مهر من چهل روز اعتکاف توست در این مسجد تازه ساز. اگر قبول دارى به مسجد برو و تا چهل روز فقط نماز و عبادت خدا را به جاى آور؛ و شرط دیگر این است که بعد از آماده شدن تو. من باید از شوهرم طلاق بگیرم. حال اگر تو شرط را مى پذیرى کار خود را شروع کن.
جوان عاشق وقتى پیغام گوهر شاد را شنید از این مژده درمان شد و گفت چهل روز که چیزى نیست اگر چهل سال هم بگویى حاضرم.
جوان رفت و مشغول نماز در مسجد شد به امید اینکه پاداش نماز هایش ازدواج و وصال همسری زیبا بنام گوهرشاد باشد.روز چهلم گوهر شاد قاصدى فرستاد تا از حال جوان خبر بگیرد تا اگر آماده است او هم آماده طلاق باشد.
قاصد به جوان گفت فردا چهل روز تو تمام مى شود و ملکه منتظر است تا اگر تو آماده هستى او هم شرط خود را انجام دهد.جوان عاشق که ابتدا با عشق گوهرشاد به نماز پرداخته و حالا پس از چهل روز حلاوت نماز کام او را شیرین کرده بود جواب داد:
به گوهر شاد خانم بگوید اولا از شما ممنونم و دوم اینکه من دیگر نیازى به ازدواج با شما ندارم.قاصد گفت منظورت چیست؟ مگر تو عاشق گوهرشاد نبودى؟
جوان گفت آنوقت که عشق گوهرشاد من را بیمار و بى تاب کرد هنوز با معشوق حقیقى آشنا نشده بودم، ولى اکنون دلم به عشق خدا مى تپد و جز او معشوقى نمى خواهم.من با خدا مانوس شدم و فقط با او آرام میگیرم.
اما از گوهر شاد هم ممنون هستم که مرا با خداوند آشنا کرد و او باعت شد تا معشوق حقیقى را پیدا کنم؛ و آن جوان شد اولین پیش نماز مسجد گوهر شاد و کم کم مطالعات و درسش را ادامه داد و شد یک فقیه کامل و او کسی نیست جز آیت اله شیخ محمد صادق همدانی.
راستی عجیب است، راهنمایی آن زن بزرگوار را ببینید که برای علاج هوای نفس چه نسخهای میدهد و اثر نماز را ببینید که با این که در اول کار از راه حقیقی دور بود ولی عاقبت هدایت یافت.2]
کلام پایانی
با مطالعه زندگینامه گوهرشاد در می یابیم که وی زنی خردمند و در حسن تدبیر و سیاست والامقام بود.
مسجد گوهرشاد تجلی هنر و قدرت یک زن در درباری خشن و جنگ طلب میباشد و گوهرشاد آغا میتواند برای هر زنی الگویی از رفتار و منش باشد.
شاید برای عده ای هضم این نکته که در دوران تیموری زنی با چنین قدرت و کیاست وجود داشته است کمی دشوار باشد.
ولی زنان ایرانی ثابت کرده اند که از زمان های دور آوازه خردمندی و لیاقتمندی آنان حتی در کارهای جمعی همچون کشور داری زبانزد جهانیان بوده است.
پس حال که شرایط و امکانات ترقی و پیشرفت بیش از گذشته برایمان مهیاست چه خوبست بیش از پیش سعی در اثبات توانمندی های خویش کنیم باشد که الگوی ارزشمندی برای نسل های بعد باشیم.
لذا تمام خانهها و زمینهای اطراف حرم را خریداری کرد. ساختمان مسجد شروع شد و گوهرشاد هر چند روز یک بار جهت سرکشی به ساختمان،, به محوطه کار میآمد و دستورات لازم را به معماران و استادکاران میداد.
گوهر شاد یکی از زنان باحجاب بوده همیشه نقاب به صورت داشته و خیلی هم مذهبی بود. او میخواست در کنار حرم امام رضا (ع) مسجدى بنا کند. به همه کارگران و معماران اعلام کرد دستمزد شما را دو برابر مى دهم ولى شرطش این است که فقط با وضو کار کنید.
و در حال کار با یکدیگر مجادله و بد زبانى نکنید و با احترام رفتار کنید. او به کسانى که به وسیله حیوانات مصالح و بار به محل مسجد میآورند علاوه بر دستور قبلى گفت سر راه حیوانات آب و علوفه قرار دهید.
و این زبان بستهها را نزنید و بگذارید هرجا که تشنه و گرسنه بودند آب و علف بخورند.بر آنها بار سنگین نزنید و آنها را اذیت نکنید. اما من مزد شما را دو برابر مى دهم.گوهرشاد هر روز به سرکشی کارگران به مسجد میرفت؛
روزى طبق معمول براى سرکشى کارها به محل مسجد رفت بود.در اثر باد مقنعه و حجاب او کمى کنار رفت و یک کارگر جوانى چهره او را دید.
جوان بیچاره دل از کف داد و عشق گوهرشاد صبر و طاقت از او ربود تا آنجا که بیمار شد و بیمارى او را به مرگ نزدیک کرد.چند روزی بود که به سر کار نمیرفت و گوهر شاد حال او را جویا شد.
به او خبر دادند جوان بیمار شده لذا به عیادت او رفت.چند روز گذشت و روز به روز حال جوان بدتر میشد.مادرش که احتمال از دست رفتن فرزند را جدى دید تصمیم گرفت جریان را به گوش ملکه گوهرشاد برساند.
وگفت اگر جان خودم را هم از دست بدهم مهم نیست.او موضوع را به گوهرشاد گفت و منتظر عکس العمل گوهرشاد بود.
ملکه بعد از شنیدن این حرف با خوشرویى گفت:این که مهم نیست چرا زودتر به من نگفتید تا از ناراحتى یک بنده خدا جلوگیرى کنیم؟و به مادرش گفت برو به پسرت بگو من براى ازدواج با تو آماده هستمولى قبل از آن باید دو کار صورت بگیرد.
یکى اینکه مهر من چهل روز اعتکاف توست در این مسجد تازه ساز. اگر قبول دارى به مسجد برو و تا چهل روز فقط نماز و عبادت خدا را به جاى آور؛ و شرط دیگر این است که بعد از آماده شدن تو. من باید از شوهرم طلاق بگیرم. حال اگر تو شرط را مى پذیرى کار خود را شروع کن.
جوان عاشق وقتى پیغام گوهر شاد را شنید از این مژده درمان شد و گفت چهل روز که چیزى نیست اگر چهل سال هم بگویى حاضرم.
جوان رفت و مشغول نماز در مسجد شد به امید اینکه پاداش نماز هایش ازدواج و وصال همسری زیبا بنام گوهرشاد باشد.روز چهلم گوهر شاد قاصدى فرستاد تا از حال جوان خبر بگیرد تا اگر آماده است او هم آماده طلاق باشد.
قاصد به جوان گفت فردا چهل روز تو تمام مى شود و ملکه منتظر است تا اگر تو آماده هستى او هم شرط خود را انجام دهد.جوان عاشق که ابتدا با عشق گوهرشاد به نماز پرداخته و حالا پس از چهل روز حلاوت نماز کام او را شیرین کرده بود جواب داد:
به گوهر شاد خانم بگوید اولا از شما ممنونم و دوم اینکه من دیگر نیازى به ازدواج با شما ندارم.قاصد گفت منظورت چیست؟ مگر تو عاشق گوهرشاد نبودى؟
جوان گفت آنوقت که عشق گوهرشاد من را بیمار و بى تاب کرد هنوز با معشوق حقیقى آشنا نشده بودم، ولى اکنون دلم به عشق خدا مى تپد و جز او معشوقى نمى خواهم.من با خدا مانوس شدم و فقط با او آرام میگیرم.
اما از گوهر شاد هم ممنون هستم که مرا با خداوند آشنا کرد و او باعت شد تا معشوق حقیقى را پیدا کنم؛ و آن جوان شد اولین پیش نماز مسجد گوهر شاد و کم کم مطالعات و درسش را ادامه داد و شد یک فقیه کامل و او کسی نیست جز آیت اله شیخ محمد صادق همدانی.
راستی عجیب است، راهنمایی آن زن بزرگوار را ببینید که برای علاج هوای نفس چه نسخهای میدهد و اثر نماز را ببینید که با این که در اول کار از راه حقیقی دور بود ولی عاقبت هدایت یافت.2]
کلام پایانی
با مطالعه زندگینامه گوهرشاد در می یابیم که وی زنی خردمند و در حسن تدبیر و سیاست والامقام بود.
مسجد گوهرشاد تجلی هنر و قدرت یک زن در درباری خشن و جنگ طلب میباشد و گوهرشاد آغا میتواند برای هر زنی الگویی از رفتار و منش باشد.
شاید برای عده ای هضم این نکته که در دوران تیموری زنی با چنین قدرت و کیاست وجود داشته است کمی دشوار باشد.
ولی زنان ایرانی ثابت کرده اند که از زمان های دور آوازه خردمندی و لیاقتمندی آنان حتی در کارهای جمعی همچون کشور داری زبانزد جهانیان بوده است.
پس حال که شرایط و امکانات ترقی و پیشرفت بیش از گذشته برایمان مهیاست چه خوبست بیش از پیش سعی در اثبات توانمندی های خویش کنیم باشد که الگوی ارزشمندی برای نسل های بعد باشیم.
پی نوشت:
1. شانه چی، نامه آستان قدس،ش ۳، دوره ۸، ص۹۲-۹۱؛ صمدی، «هشتمین بنای زیبای جهان»، یغما،ش ۷، ص۵۰۹.
2. عرفان اسلامی،ج5.
منبع:
سایت اندیشه قم
https://hesekhoob.com/
http://www.nafee.ir/note/11727
https://tabnakjavan.com/fa/news/40834
https://rasekhoon.net/article/show/196907
https://fa.wikipedia.org/wiki
https://www.daneshchi.ir/
https://fa.wikishia.net/view
*این مقاله در تاریخ 1401/9/13 بروز رسانی شده است.
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}